Cadı'nın Not Defteri

Radi Dikici’nin Kaleminden Dört İstanbul

Radi Dikici’nin Kaleminden Dört İstanbul

Radi Dikici’nin Dört İstanbul adlı kitabını, İstanbul’un Fethini 567. yılını kutladığımız güne özel 1 kitap 1 mekan serisi için seçtim. Napolyon’a göre dünyada tek bir başkent olsaydı o da İstanbul olurmuş ama acaba kaçımız, İstanbul’un tarihi konusunda bilgiliyiz? Her gün belki binlerce defa geçtiğimiz caddelerin, sokakların yaşadıkları hakkında neler biliyoruz?

Radi Dikici’nin Dört İstanbul kitabında, öyle romantik yalı hikayeleri falan yok. Baştan söyleyeyim. Herhangi bir döneme güzelleme de yapmamış yazar. Ama bu sizde kuru kuru bir araştırma kitabı algısı yaratmasın. Kesinlikle okuması çok keyifli.

İstanbul’un Tarihi

Dört İstanbul kitabında, İstanbul’un Tarihi, Megara Kralı Byzas’la başlıyor ve Son Halife Abdülmecid’le sona eriyor. Neden Dört İstanbul derseniz, şehrin dört dönemini temsil ediyor: Byzantium, Antonina, Konstantinople ve Stanbul.

Eserin başlangıç tarihi MÖ 657. Körler Ülkesi Khalkhedon’dan İstanbul’u gören Byzas, Sarayburnu bölgesine gelerek Byzantium’u kuruyor.

istanbulun tarihiSeptimius Severus, şehri yeniden inşa ederek, ismini çok sevdiği oğlu Caracalla Antonius’tan esinlenerek Augusta Antonina’ya çeviriyor. Yenikapı’daki surların bir kısmı işte bu imparatorun yaptırdığı surlar. Daha sonra Thedosius tarafından yaptırılan surlar günümüze kadar kalıyor.

Bir süre Antonina olarak anılan İstanbul, Büyük Konstantin’le birlikte bu sefer de Konstantinopolis ismini alıyor. O döneme kadar pagan dinini benimsemiş olan halk, Büyük Konstantin döneminde Büyük Konsil sonrası hıristiyan oluyor. Böylece, hıristiyan alemi için en değerli miraslardan Kutsal Haç’ın da İstanbul, Pers İmparatorluğu, Kudüs’ü kapsayan yolculuğu başlıyor.

Dünyada, resmi olarak ilk üniversite, Pandidakterion MS 425 yılında Konstantinopolis ’de kuruluyor.

İstanbul’un Tarihi boyunca, savaşlar ve yağmaları bir kenara bırakacak olursak 3 tane belalısı var. Pandemi, deprem ve yangın. En büyük yangınlardan bir tanesinde yok olan 1. Ayasofya Kilisesinin yerine, Jüstinyen, bugün dinci yobazların cami yapma fantezilerini süsleyen 2. Ayasofya Kilisesini yaptırıyor.

jüstinyen

1. Jüstinyen

Günümüz hukukunun temelinin de atıldığı yer Yedi Tepeli Kent . Jüstinyen, o güne kadar uygulanmış hukuku, yazılı ve düzgün bir şekle getirterek, Jüstinyen Kodeksini hazırlıyor. Eşi Theodora ise, avam tabakasından gelmesine rağmen, dünyanın ilk kadın hakları savunucusu. Öyle ki, kadınların miras hakkı, boşanma, ticaret vb konularında yasaları, eşinin hazırlattığı Jüstinyen Kodeksine ekletiyor.

theodora

Dönemin güzellik sembolü Theodora

27 Aralık 537’de Jüstinyen’in ” Solomon Ena kesa se ” (Yendim Seni Süleyman) diyerek açılışını yaptığı Ayasofya‘da bir müddet Kutsal Haç’ın parçaları korunuyor. Bu kutsal emanet için kitapta özel bir bölüm de mevcut.

İstanbul çok kısa süre olsa da (57 yıl) bir de Latinler tarafından yönetiliyor.

İstanbul’un Fethi

Dört İstanbul kitabının önemli bir bölümü de İstanbul’un fethine ayrılmış. 11 Mayıs 330 günü dünyanın en büyük imparatorluklarından birine başkentlik serüveni başlayan Yedi Tepeli Kent, yine bir mayıs günü, 29 Mayıs 1453’de dünyanın en büyük imparatorluklarından birine başkent olmak üzere el değiştiriyor. (İstanbul 1457’de başkent olmuştur!)

istanbulun fethi

İstanbulun Fethi / Fausto Zonaro

54 gün süren İstanbul’un Fethinde, 100,000 kişilik Osmanlı Ordusunun karşısında sadece 7700 Bizanslı savaşıyor.

İstanbul Boğazı’nın en güzel köşelerinden Baltalimanı, ismini bu kuşatmada, dönemin donanma komutanı Baltaoğlu Süleyman Bey’den alıyor. O zamanlar liman olan bölgeyi kuşatmada başarısız olan Süleyman Bey’in idam fermanı çıkıyor ama araya ileri gelen sadrazamların sayesinde, kellesini kurtarıyor.

Bazı tarihçiler, Fatih Sultan Mehmed ‘in askerlerinin Yedi Tepeli Kenti inanılmaz şekilde yağmaladığını iddia ediyorlar. Gerçek çok farklı: İstanbul çoktan Haçlılar tarafından yağmalanmış. 2. Mehmed’in fethettiği İstanbul, tam bir harabe. İşte bu harabeler üzerine, Fatih Sultan Mehmed kendi başkentini yaratıyor. Yolunuz bir gün Fatih Camii’ne düşerse, aklınızın bir köşesinde bulunsun. Caminin 20 metre ötesinde Kutsal Havariyyun Kilisesinin olduğu yerde, yerin 6 kat altında, Bizans’ın 16 imparatoru ve 17 imparatoriçesi yatıyor.

Kutsal Havariyyun Kilisesi

Eski İstanbul’da semtler bazı halklara özel. Mesela Rumlar Samatya’da, Ermeniler Kumkapı’da, Yahudiler Haliç ve Balat’ta, Latinler de Galata’da yerleşikler. Bu yerleşimin fikir babası da Fatih Sultan Mehmet. Şehir o kadar çok sayıda halka ev sahipliği yapıyor ki, her ulus kenti farklı bir isimle anıyor. Bulgarlar, Ruslar, Sırplar için Çarigrad, Ermeniler için Gostantınabolis, Rumlar için Konstantinipolis ismini alan şehir, Osmanlı’da Konstantiniyye, Dersaadet ve Asitane diye adlandırılıyor. Ama İstanbul kelimesi, Yunanca bir tabirden geliyor : Eis teen polin. Bu isim araplarca İstinpolin olarak söyleniyor ve İstanbul Tarihi için dönüm noktası 1930’da resmi olarak İstanbul kullanılmaya başlanıyor.

İstanbul’da Saray ve Harem Hayatı

Dört İstanbul isimli eserde İstanbul’da Saray Hayatı ve Osmanlı Haremi hakkında da değişik anektdotlar var. Fatih Sultan Mehmed döneminde 700 kusür kişiyi barındıran Topkapı Sarayı, Kanuni Sultan Süleyman döneminde 5000 kişiyi barındırıyor.yedi tepeli kent

Kitaptaki enteresan bir bilgilerden bir tanesi içki alışkanlığı üzerine. Kayıtlara göre İngiliz Stuart Hanedanı hariç, hiç bir hanedanının kralları, Osmanlı Sultanları kadar şaraba düşkün değil.

3. Murad’ın 102 çocuğu var ama oğlu Mehmed için yaptırdığı 53 gün süren sünnet düğününün tarihte eşi benzeri yok. 29 tane amcası, babası tarafından katledilen 1. Ahmet, Fatih Kanunnamesini uygulamayı sonlandırıyor.

Lale Devri, birçoklarının düşündüğünün aksine sadece zevki sefa dönemi değil. Osmanlı İmparatorluğunun, medeniyete erişmeye çalışmalarının bir mevyesi. Özellikle resim sanatının Osmanlı sarayına girişi.

İstanbul’da Gündelik Hayat

Dört İstanbul kitabında, Elçiler ve Sanatçılar için de güzel bir bölüm var. Elçi deyip geçmemek lazım, imparatorluğun zayıflamasıyla birlikte her elçi adeta bir kral. İngiliz Elçisinin eşi Lady Montagu‘nun, Türk kadınları gibi çarşaflanarak Yedi Tepeli Kentte sabahtan akşama kadar geziyor ve izlenimlerini Şark Mektupları isimli eserde kaleme alıyorLady Montagu Şark Mektupları

En sevdiğim ressamlardan Ayvazovski de İstanbul’u sık ziyaret eden ressamlardan. Ve tabii ki Türk Ressamı olarak tanınan Fausto Zonaro. İstanbul’un Fethini konu alan resmiyle tanıdığımız Zonaro İstanbul’da 1000’den fazla tablo yapıyor.

16 dil bilen Ahmet Vefik Paşa, Zarifi Ailesi, Kont de Kamondo, Osmanlı Bankası, rum ve fransız okulları, çiçek pasajı, mason locaları, Osman Hamdi vb İstanbul’un Tarihini şekillendiren bir çok sima, olay, kurum, Radi Dikici’nin eserinde yer buluyor.

10 bin ingiliz, 8 bin hintli, 8 bin fransız ve 2 bin italyan askeri tarafından kuşatılan, bir zamanların kudretli Dersaadeti, 6 Ekim 1923 yılına kadar, işgal güçlerinin elinde oyuncak haline geliyor. Dört İstanbul adlı kitabın son bölümü Kurtuluş Savaşında Yedi Tepeli Kentin hayatına odaklanıyor ve Lozan Antlaşmasının sonrası Halife Abdülmecid Efendi’nin şehri terk etmesiyle son buluyor.

dört istanbul

Halife Abdülmecid Efendi
fotoğraf İstanbul Şehir Üniversitesi ŞEHİR Akademik Arşivi

Heyecanlı bir başlangıç yapan Radi Dikici’nin Dört İstanbul kitabı, hüzünlü bir hikayeyle final yapıyor. Yüzyıllardan beri gönüllerde taht kuran, şiirlere, resimlere, romanlara konu olan, yangını, depremi, üzerinde oynanan ” Bizans Oyunları ” bir türlü tükenmeyen Yedi Tepeli Kent için belki de yazılmış en güzel şiirle ben de bu yazıma  son noktayı koyuyorum.

 

Sana dün bir tepeden baktım aziz İstanbul!
Görmedim gezmediğim, sevmediğim hiçbir yer.
Ömrüm oldukça, gönül tahtıma keyfince kurul!
Sade bir semtini sevmek bile bir ömre değer.

Nice revnaklı şehirler görülür dünyada,
Lakin efsunlu güzellikleri sensin yaratan.
Yaşamıştır derim, en hoş ve uzun rü’yada
Sende çok yıl yaşayan, sende ölen, sende yatan.

 

Sevgilerimle,

Elegans Cadısı

219 defa okundu.

Comments (0)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

× Nasıl Yardımcı Olabilirim?